Lef loont en moet worden beloond

Het convenant intellectueel eigendom geeft de leden van NLingenieurs bescherming van hun vindingen en biedt de mogelijkheid om de gemaakte investeringskosten terug te verdienen. Het is nu goed geregeld. De grootste winst voor ons ligt niet in het commercieel te gelde maken van innovaties, maar in de aandacht die kwaliteit en innovatie krijgen in aanbestedingen. Wij geloven dat je alleen met quality based selection grote stappen voorwaarts kunt zetten. De prikkel voor alle partijen moet zijn: lef loont en moet worden beloond.
De belofte van NLingenieurs als brancheorganisatie voor advies-, management- en ingenieursbureaus naar markt en maatschappij is gericht op innovatie: 'creating tomorrow, today'. Vrij vertaald: vandaag zijn adviseurs en ingenieurs al bezig met oplossingen waar volgende generaties baat bij hebben.
De oude situatie, waarbij alle eigendomsrechten van vindingen automatisch naar de opdrachtgever gingen, was in de ogen van NLingenieurs een rem op innovatie. Dat is nu door het convenant intellectueel eigendom verleden tijd. Wij behouden het eigendomsrecht. Dat voorkomt cherry picking van vindingen; dat wil natuurlijk niemand. Verder vertegenwoordigt het intellectueel eigendom van een vinding een economische waarde. Als commerciële partij kun je daar iets mee doen. Via open licenties kunnen research & development-kosten worden terugverdiend en wat ook essentieel is: we behouden de vrijheid om de vinding elders toe te passen en te herhalen.

Kwaliteit in aanbesteding
Toch is economisch gewin voor de leden van NLingenieurs niet het allerbelangrijkste winstpunt. Door innovatie een vaste plek te geven in de aanbesteding, ligt de focus van de opdrachtgever nu meer op kwaliteit en daar pleiten we al jaren voor. Wij geloven niet in de innovatiekracht van cost based selection; vernieuwen en verbeteren bereik je alleen met quality based selection. We stappen af van het rechttoe rechtaan gunnen van een klus aan de goedkoopste aanbieder. Een adviseur kies je niet op prijs, maar op kwaliteit en dat uitgangspunt vinden we terug in het convenant. Wij zijn aan de gesprekstafel gaan zitten met Rijkswaterstaat, Bouwend Nederland, CROW en Octrooicentrum Nederland om vooral bij de opdrachtgevers deze mindset te creëren. Onze insteek was innovatie een vaste plek te geven in de aanbesteding en dat ook belonen.

Positieve innovatiespiraal
Het convenant intellectueel eigendom kan voor een kwaliteits- en innovatie-impuls zorgen. Een extra impuls. Wij zijn van huis uit gericht op innovatie en kwaliteit; daarmee kunnen we ons onderscheiden en toegevoegde waarde bieden aan de markt en de maatschappij. Als je in de oude situatie een vinding had gedaan en toegepast, dan was je het eigendomsrecht kwijt. Dat stak, maar wij hebben altijd in elke klus het beste laten zien. Het mooie van de nieuwe situatie is dat we onze eigen ideeën en vindingen kunnen hergebruiken en in andere werken kunnen verbeteren. Die positieve innovatiespiraal is essentieel. Wij hebben altijd ervoor gepleit om het intellectueel eigendom bij ons te laten. Niet puur uit commercieel oogpunt, maar wij willen goede ideeën vaker kunnen inzetten, de beperking eraf halen. We hebben nu de ruimte gekregen van de opdrachtgever, zonder dat de opdrachtgever zichzelf beperkt.

Van stikstofverwijdering tot klimaatdijk
Ik draag graag voorbeelden aan van innovatiekracht van leden van NLingenieurs. Al voordat er klussen zijn, doen we veel aan precompetitief onderzoek met SenterNovem en Syntens. Binnen projecten hebben we al veel geïnnoveerd: modellen, processen, materiaalgebruik, en toepassingen. Op sommige vindingen rust een octrooi, zeker als ze internationaal worden ingezet is dat noodzakelijk en lucratief." Nijpels verwijst naar de website van NLingenieurs en noemt enkele voorbeelden, waaronder het SHARON-systeem van Grontmij voor snelle stikstofverwijdering uit afvalwater met behulp van een kleine reactor. Energiebesparend, kosteneffectief, snel te installeren en weinig ruimtebeslag. Andere voorbeelden van Grontmij zijn de klimaatdijk en een concept voor reinigen van ziekenhuisafvalwater. Tauw heeft luchtzuiverende geluidswallen en FishTrack ontwikkeld. Bij FishTrack kunnen vissen ongedeerd langs de draaiende pomponderdelen van gemalen worden geloodst. Deerns heeft een zeewaterwarmtecentrale voor de Haagse wijk Duindorp ontworpen en gerealiseerd. De Universiteit van Amsterdam en ARCADIS hebben een nieuwe methode ontwikkeld om blauwalg aan te pakken. ARCADIS is ook bedenker van het Sanergy-project, waarbij het schoonmaken van de verontreinigde bodem wordt gecombineerd met warmte/koudeopslag.

Octrooieren is kosten-baten
De leden van NLingenieurs zijn qua omvang en activiteit zeer divers: van kleine bedrijven tot grote internationals, van installateurs tot planologen. Voor onze branche zal het intellectueel eigendom vooral gaan over auteursrecht en octrooien. Auteursrecht speelt onder meer bij de ontwerpen van architecten en octrooien worden aangevraagd voor nieuwe vindingen en toepassingen. Intellectueel eigendom is heel breed. Het is niet altijd exact te benoemen. Hoe breng je een concept, een ontwerp, een constructie, een installatie, een proces, een aanpak onder in het intellectueel eigendomsrecht? Sommige zaken zijn gewoonweg moeilijk te beschermen en dat betekent dat we elke keer een afweging moeten maken. Is de innovatie goed te specificeren en wegen de kosten op tegen de te verwachten baten?

Royalty's
Het kapitaliseren van octrooien en het vaststellen van royalty's is nieuw voor de sector en een lastige zaak. Natuurlijk is het even wennen, maar ik denk dat veel bedrijven in staat zijn goede afspraken met hun opdrachtgever te maken. Daarnaast verwacht ik dat in veel gevallen bedrijven zelfs geen extra vergoeding willen. Het eigendomsrecht op zich is al voldoende, want dat geeft de vrijheid de innovatie op andere plekken in te zetten. En de vraag is ook of we bij nieuwe opdrachtgevers weer een prijs gaan vragen voor het gebruik van een vinding die we elders voor een andere opdrachtgever hebben gedaan. Bij wereldwijd inzetbare toepassingen, zoals Sharon van Grontmij, natuurlijk wel. Nogmaals: voor de meeste bureaus is geld niet de voornaamste reden om met open licentierechten te werken. De vrijheid van het gebruik en de herhaalbaarheid zijn net zo belangrijk.

Geen angst voor grote projecten
Ik verwacht niet dat werken standaard duurder worden door octrooien op te nemen. Vaak blijkt innovatie juist niet duurder te zijn op de lange termijn. Je hebt opdrachtgevers nodig die durven. Zeker, niet alle innovaties slagen, maar dat betekent niet dat je voor de veilige standaard moet kiezen. Lef loont en moet worden beloond. De overheid moet ambtenaren ook prikkels geven om lef te tonen en voor innovatie te gaan. Van de angst voor grote projecten moeten we af. Wordt het wel rendabel? Die vraag stelden bestuurders zich ten tijde van de aanleg van het Noordzeekanaal ook. Maar goed dat we ons niet door angst, maar door visie hebben laten leiden. Mijn devies: blijf elkaar kietelen om het beste in elkaar naar boven te brengen!

Geïntegreerde contracten (UAV-gc)
Wat NLingenieurs betreft moet het intellectueel eigendom in de leveringscondities worden ingebed, ook in geïntegreerde contracten. De paragraaf in de UAV-gc moet worden herschreven. Dat is makkelijk gezegd en zal in de praktijk lastig zijn als ontwerp en uitvoering geïntegreerd zijn en er een consortium van meerdere spelers is. Elke speler wil ook de vrijheid hebben nieuwe samenwerkingsverbanden aan te gaan en vindingen toe te passen. De basis zal hetzelfde zijn, zoals met dit convenant: we moeten respectvol omgaan met elkaars intellectueel eigendom en met elkaar goede afspraken maken. Vergeet niet dat het goed is voor de innovatie om in andere keukens te kijken en te leren van de verscheidenheid aan projecten. Ik denk dat we ook dit netjes kunnen regelen.

Communicatie
NLingenieurs heeft tijdens de algemene ledenvergadering, waar vertegenwoordigers van zo'n honderd bureaus aanwezig waren, al het concept van het convenant gepresenteerd met daarbij een vooraankondiging van het gezamenlijke boekje 'Samen werken aan innovatie. Open licenties in de gww'. Goed leesbaar standaardwerk. Wij hebben nog wel behoefte aan de vertaalslag naar de praktijk. Momenteel wordt het convenant in diverse commissies besproken, zoals de commissie voor MKB-belangen. In het land worden roadshows en regionale bijeenkomsten georganiseerd. Wij hebben een helpdesk voor juridische vragen en gebruiken het Octrooicentrum Nederland als back-up voor complexe vragen over intellectueel eigendom.
We hoeven niet enorm op de publiciteit in te zetten. Ik denk dat goede voorbeelden doen volgen. Dat is het innovatievliegwiel: de opdrachtgever ziet dat het werkt en wij raken meer gemotiveerd door de successen.